Kościół Najświętszej Marii Panny - "Ruina"

Maszkarony romańskie

Jest najstarszym, a zarazem najwartościowszym z punktu widzenia historycznego i artystycznego zabytkiem Inowrocławia. Budowę rozpoczęto krótko po 1180 r. z inicjatywy księcia Leszka, wnuka Bolesława Krzywoustego, a ukończono na początku XIII w.

Zabytek ten przyciąga przede wszystkim prymitywnymi płaskorzeźbami na zewnętrznych ścianach świątyni. Płaskorzeźbione i ryte na kamiennych ciosach głowy, krzyże i różne znaki magiczne rozsławiły inowrocławski zabytek w Polsce. Jest to unikalny w naszym kraju zespół rzeźb, w którym na język plastyki przetłumaczono ideologiczne pojęcie dobrego i uporządkowanego świata chrześcijańskiego, przeciwstawionego złemu i chaotycznemu światu demonów, czychających na dusze ludzkie tuż za progiem kościoła.

Należy zwrócić uwagę na to, iż budowla jest ważnym zabytkiem romańskiej techniki budowlanej, największą w środkowo-wschodniej Europie bazyliką redukowaną, o świetle nawy równej 12,40 m, gdy inne tego typu budowle rzadko miewają nawy dochodzące do 10 m szerokości.

W parku, od północnej strony kościoła zachowano kilka grobowców, aby nie zginęła pamięć o najstarszym, 8 wieków użytkowanym katolickim cmentarzu Inowrocławia. Tutaj znajduje się grobowiec rodzinny znanych działaczy polskich Lucjana i Stefana Grabskich. W pobliżu grobowców wpół zniwelowany kurhan, kryje zbiorową mogiłę konfederatów barskich, poległych 19 marca 1769 r. w największej na Kujawach bitwie pod Inowrocławiem.